To Church in Wales home page

Esgobaeth
Tyddewi
Mentro Mewn Cenhadaeth

Ecwmeniaeth – Cyflwyniad

1. Beth yw Ecwmeniaeth?

Cyfeiria ecwmeniaeth (o`r Groeg am “holl bobloedd y ddaear”) at y mudiad hwnnw o fewn yr eglwys sy`n anelu at adfer undod canlynwyr Crist, gan ragori ar bob rhaniad o ran cred, arfer neu gyfundrefn.

2. Why is Ecumenism important?

Mae Ecwmeniaeth yn bwysig iawn am resymau sy`n seiliedig ar yr Ysgrythur, traddodiad, a rheswm / profiad.

    • Am i`n Haglwydd ddweud felly (e.e. Ioan 17:6-11; 1Corinthiaid.12:12-26)
    • Am fod hanes yr eglwys yn dangos pa mor niweidiol y gall ymrannu fod.
    • Am mai profiad yr eglwys yw fod undod yn arf nerthol wrth dystiolaethu a chenhadu.

    3. Beth yw cefndir y Mudiad Ecwmenaidd?

    Mae gwreiddiau`r dyhead ecwmenaidd i`w canfod yn glir yn y Testament Newydd, ond fel datblygiad diwinyddol cydnabyddedig, i`r ugeinfed ganrif y perthyna`r mudiad ei hun. Prif gerrig milltir y ganrif honno yw:

      • 1925 Cynhadledd Fyd-eang Life and Work (yn trafod Cristgogaeth a chymdeithas.
      • 1927 Cynhadledd y Byd Faith and Order (yn trafod diwinyddiaeth undod)
      • 1948 Sefydlu Cyngor Eglwysi`r Byd (CEB) fel `cymdeithas o eglwysi sy`n derbyn ein Harglwydd Iesu Grist fel Duw a Gwaredwr` Cynhwysa hyn bob cyffes a thraddodiad prif ffrwd, ag eithrio`r Eglwys Gatholig Rufeinig a`r Eglwys Undodaidd.
      • 1961 Croesawyd sylwebyddion Catholig Rhufeinig i CEB ac yn 1963 croesawyd eglwysi eraill i Ail Gyngor Fatican yr Eglwys Gatholig Rufeinig. 

      4. Pa ran chwaraewyd gan yr Eglwys yng Nghymru yn y Mudiad Ecwmenaidd?

      Mae'r Eglwys yng Nghymru (Engh.) wedi bod yn ecwmenaidd weithgar ar sawl lefel.

      Ar lefel fyd-eang:

        • Mae'r Engh. yn un o 326 aelod y CEB

        Ar lefel Ewropeaidd:

        • Mae'r Engh. yn aelod o'r Gynhadledd Eglwysi Ewropeaidd (CEE). Er 1959, dyma fu fframwaith ecwmenaidd eglwysi Uniongred, Anglicanaidd, Hen Gatholig a Phrotestanaidd Ewrop.
        • Er 1992 rhoddodd Engh. ei chefnogaeth i Ddatganiad Meissen. Ymroddiad oedd hwn i `undod gweladwy cyflawn` ar ran Eglwys Loegr a Ffederasiwn yr Eglwysi Efengylaidd yn y Weriniaeth Ddemocrataidd Almeinig a`r Eglwysi Efengylaidd yn yr Almaen.
        • Yn 1996 ymunodd yr Engh. â chytundeb Porvoo. Effaith hyn oedd sefydlu aelodaeth gyffredin a gweindogaeth a strwythur unigol a chyd-gyfnewidiol rhwng y bedair Eglwys Lutheraidd Nordig, y ddwy Eglwys Lutheraidd Baltig a phedair Eglwys Anglicainaidd yr Ynysoedd Prydeinig.

        Ar lefel Brydeinig a Gwyddelig:

          • Mae’r Engh. yn aelod o Eglwysi Ynghyd ym Mhrydain a’r Iwerddon (CTBI) a sefydlwyd yn 1990 ac sydd â 31 aelod. Fe’u hanogir “i werthfawrogi a gwrando ar eu gilydd yn eu holl amrywiaeth gan gynyddol rannu eu doniau a’u traddodiadau.”

          Ar lefel Gymreig:

            • Arwyddodd yr Engh. Gyfamod Undod yn 1975 (>ENFYS) gan gysylltu’r Engh.,Eglwys Bresbyteraidd Cymru, yr Eglwys Fethodistaidd (yng Nghymru), ac Eglwys Unedig Ddiwygiedig Lloegr a Chymru. Yn 1977 arwyddodd nifer o eglwysi Bedyddiedig unigol y Cyfamod. (Er 2005, mae’r Cyfamod Undod hwn – a adwaenid gynt fel ENFYS – wedi ymgartrefu tu fewn i CYTUN. Bellach fe’i hadwaeir fel Yr Eglwysi Cyfamodol tu fewn i GYTUN)
            1. Daeth yr Engh yn aelod o GYTUN (Eglwysi ynghyd yng Nghymru) yn 1990. Cofleidia hwn fwyafrif yr Eglwysi Cristnogol yng Nghymru a cheir trafodaeth lawn arno yn y bennod nesaf.

          Ceir amrywiaeth weithgarwch ar yr holl lefelau hyn ond ceisia bob un ohonynt:

            • Alluogi eglwysi i gydweithio’n a deall eu gilydd yn well.
            1. Alluogi eglwysi i gydaddoli a chydweddio.
            2. Alluogi eglwysi i gydsymud ar faterion ymarferol a chwestiynau cyfiawnder.

          5. Beth ydy amcanion ecwmenaidd yr Eglwys yng Nghymru?

          Penderfynodd  yr Adran Ecwmenaidd Daleithiol yn 1999 fod iddi 5 nod:

            • Sicrhau fod yr Engh. yn cydweithio ag Eglwysi eraill ar bob mater ag eithrio’r rhai lle y’n gorfodir i weithredu ar wahan gan wahaniaethau argyhoeddiad sylweddol. (Egwyddor Lund)
            1. Meithrin ecwmeniaeth – trwy noddi mentrau lleol, gan gynnwys P.E.Ll., adolygu’r berthynas gyda Chatholigion Rhufeinig ar bob lefel a thrwy sicrhau penodiad Esgob Ecwmenaidd.
            2. Darganfod ffynonellau er cyllido cyfleoedd ecwmenaidd.
            3. Anfon dirprwywyr (yn arbennig rhai ifanc / lleyg) i ddigwyddiadau enwadol rhyngwladol
            4. Hyrwyddo cysylltiadau ag Eglwysi yn Ewrop a rhannau eraill y byd; hyfforddi ecwmenwyr yn ein Heglwys ni; arolygu dosbarthiad a maint cyfraniadau’r Engh i gyrff ecwmenaidd.

          6. Sut mae’r Eglwys yng Nghymru yn annog ecwmeniaeth yn lleol?

          Mae’r Engh. yn annog cydaddoli a chydweithio eglwysig mewn sawl ffordd:

          Cydaddoli

            • Trwy groesawu Cristnogion o enwadau eraill i gydaddoli gyda ni a derbyn gwahoddiadau Eglwysi eraill i gydaddoli gyda nhw.
            1. Trwy’r cyfleoedd sy’n codi gyda’r Wythnos Weddi dros Undod Cristnogol.
            2. Trwy rannu adeiladau (Deddf Rhannu Adeiladau Eglwysig, 1969)
            3. Trwy gyfamod lleol neu P.E.Ll lle bo hynny’n bosib (gweler pen 3 a 4)

          Cydweithio

            • Trwy gydweithio ar faterion o gyfiawnder cymdeithasol, yn gydgenedlaethol, cenedlaethol a lleol – e.e. wrth ymateb i Cymru: Cymdeithas Foesol (CYTUN) a Diwethdra a Dyfodol Gwaith (CTBI)

          7. Beth mae Esgobaeth Tyddewi yn ei wneud am ecwmenaeth?

          Yn 1997 penodwyd Swyddog Ecwmenaidd cyntaf Esgobaeth Tyddewi gan yr Esgob.(DEO). Yn 2002, sefydlwyd y Tîm Ecwmenaidd Esgobaethol fel rhan o Dîm Rhyng-Eglwysig Cyngor Cenhadu a Gweithidogaeth yr Esgobaeth (DCMM). Mae’r tîm wrthi’n ystyried dyfodol ecwmeniaeth a’i rôl yn yr esgobaeth. Hyd yma mae wedi:

            • Gweddïo dros undod Eglwys Crist yn yr Esgobaeth.
            1. Cynrychioli’r Esgobaeth ar lefelau taleithiol a rhyngenwadol.
            2. Trefnu adolygiad yr Esgobaeth o gyfamod ENFYS
            3. Ymchwilio sut all Esgobaeth Tyddewi wella ei chysylltiadau ag eglwysi / enwadau eraill.
            4. Creu rhwydwaith o ffrindiau mewn eglwysi / enwadau eraill
            5. Cynnig cynngor ac annogaeth i eglwysi ar faterion ecwmenaidd.

          Ffrwyth y DET yw’r llawlyfr hwn er mwyn cyflwyno i glerigwyr a phobl ein Hesgobaeth weithgawrch y mudiad ecwmenaidd yng Nghymru a thu hwnt, ac annog a hybu plwyfi wrth iddynt ymestyn eu cenhadaeth a’u gweinidogaeth yn y maes ecwmenaidd.

          8. Sut allai ein plwyf wella ar ei gydweithrediad ecwmenaidd?

          Sut allai ecwmeniaeth hybu cenhadaeth a gweinidogaeth y plwyf?

          Gellir holi’r cwestiynau a ganlyn:

          Oes yna eglwysi yn ein plwyf/ardal sy’n addoli ar y cyd? Sut batrwm sydd i hyn?

          Da o beth yw mynegi ein hyndod mewn gwasanaethau sy wedi’u cyd-drefnu gan wahanol eglwsi. Buddiol hefyd yw addoli yn eglwysi’n gilydd – gan dynnu ar gynhysgaeth cyfoethog ac arferion addoliad y naill a’r llall – ac ehangu’n gweledigaeth bersonol yr un pryd.

          Oes yna eglwysi yn eich plwyf sy’n manteisio ar y cyfle i fyfyrio a gweddïo ar y cyd?

          Mae cyrff megis y Cymdeithasau Cenhadu ac achlysuron megis yr Wythnos Weddi dros Undod Cristnogol yn cynnig amryw o gyfleoedd i gydfyfyrio a chydweddio. Beth am sefydlu ar y cyd ragor o grwpiau gweddi a myfyrio – grwp astudiaeth Feiblaidd; grwp trafod; grwp gweddi. Unwaith eto, pan ddaw gwahanol draddodiadau a phobloedd ynghyd, ehangir ein gweledigaeth ac fe’n cyfoethogir trwy weld pethau o safbwynt amgenach.

          Oes yna eglwysi yn eich plwyf sy’n cenhadu ar y cyd?

          Un o’r cwestiynau pwysicaf a gododd o Gynhadledd y Trydydd Byd ar Ffydd a Threfn yn 1952 oedd “ Oni ddylai ein heglwysi holi eu hunain parthed eu brwdfrydedd dros ymgomio ag eglwysi eraill, a thros eu parodrwydd i weithredu ar y cyd ym mhob mater, ag eithrio pryd y’u gorfodir i weithredu arwahan gan wahaniaethau argyhoeddiad sylweddol?” Mewn geiriau eraill, er bod rhaid cydnabod y gwahaniaethau rhwng ein heglwysi, ceir amryw gyfleoedd lle gallwn rannu’n hadnoddau a gweithio gyda’n gilydd. Beth am ymuno ag eglwysi lleol eich ardal mewn prosiect cenhadol arbennig?

          9. Sut mae ymdopi pan ymddengys y ffiniau a’r rhaniadau yn anorchfygol?

          Daw hyn a ni at y “gwahaniaethau argyhoeddiad sylweddol” y sonia yr Egwyddor Lund amdanynt? Nid ar chwarae bach y cyfunir gwahaniaethau argyhoeddiad sylweddol. Does dim ateb hawdd. Wrth wynebu’r fath anhawsterau, fodd bynnag, mae’r Archesgob Rowan Williams yn cynnig ambell i gwestiwn defnyddiol (Open to Judgement DTL, 1994 t.105ym.)

            • Wrth i Bedr ymboeni’n ormodol am ffawd y Disgybl Annwyl yn Ioan 21, mae Iesu’n gofyn iddo: “Beth yw hynny i ti? Canlyn di fi.” Ydyn ni’n ymboeni’n ormodol ac yn treulio gormod o amser uwchben materion nad ydynt o’r pwys mwyaf?
            1. Pa mor eang yw ein gweledigaeth? Pa mor fawr yw ein Duw? Ai Duw sy’n achub ac yn cynnig bywyd i mi yn unig yw e? Ynteu Duw sy’n ymwneud â gwahanol bobl mewn ffyrdd unigryw a folwn? Oni allwn ymlawenhau fod eu Duw a’u heglwys nhw yn achub ac yn cynnig bywyd yn yr un modd?
            2. A digwydd bod gweledigaethau yn cystadlu, oni allwn gydnabod fod ffocws y fath weledigaethau yn ganolog i bawb? Yn achos Crsitnogaeth, Crist ddylai fod yn ganolog i bopeth yr ydym ac y gwnawn. Cyd â bod pob yr un ohonom yn wynebu’r ffordd hoono, gellir disgwyl i ryw fath ar wrthrychedd oresgyn.
            3. Wrth gydnabod yr awdurdod sydd yng Nghrist, fel y gwnawn fel Cristnogion, cydnabyddwn hefyd fod pob syniad a feddwn am Dduw ac am ein gilydd yn dod dan ei farn – mae e o hyd yn ein holi ac yn ein hatgoffa am y dirgeledd sydd wrth wraidd ein haddoliad a’n cenhadaeth.